Kullanıcı Kontrollerine Giriş
Bir web sitesini oluşturan sayfalar arasında, ortak kullanılan
kodların, arabirim parçalarının olması kaçınılmazdır. Mesela, site
içinde dolaşımı sağlayan bir menü,
yaygın olarak tüm sayfalarda aynı şekilde görüntülenir. Veya, siteyi
kimliklendiren bir logo da aynı şekilde tüm sayfalarda kullanılmak
istenebilir. Bu gibi durumlarda, her sayfaya tek tek bu kod parçalarını
eklemek en ilkel yol olacaktır. Çünkü bu kısımlarda yapılacak herhangi
bir değişiklik için, sitedeki tüm sayfaların değişmesi gibi zahmetli
bir zorunluluk doğacaktır.
HTML kodlarının arasında SSI (Server Side Includes)
yönergeleri kullanılarak sunucu üzerinde farklı dosyaların kapsanması
sağlanmıştı. Bu yönergeleri içeren dosyalar, statik HTML dosyalarından
farklı olarak
.shtml uzantısıyla saklanıyor. Bu SSI yönergelerinden en çok bilinen ve bizim de konumuz olan yönerge Include. Include yönergesinin yazım şekli şöyle:
| Include Yönergesi Kullanım Şekli | |
|
<!--#INCLUDE FILE="../common/sabitler.inc"-->
<!--#INCLUDE VIRTUAL="/mySite/common/sabitler.inc"--> |
|
Include yönergesinin kullanımını ASP ve ASP.NET de destekliyor. Rahatlıkla kullanabilirsiniz. Ama bu yöntemin bizi kısıtladığı noktalar var:
Include direktifinin, sayfada diğer sunucu taraflı komutlardan önce çalışması.
Programatik olarak bi dosyayı Include yönergesiyle içermenin münkün olmayışı.
Kapsanmak istenen dosyaya parametre göndermenin zor oluşu.
Kapsanan
dosyalara erişimin dosya yolunu yazarak mümkün oluşu. (.asp uzantısı
kullanılmadığı zaman, kaynak kodun görüntülenme riski)
ASP.NET'in getirdiği tüm yenilikler gibi Kullanıcı Kontrolleri
de, Microsoft'un yaşanan sorunlara iyi odaklandığını gösteriyor.
Bahsettiğimiz tüm kısıtlamalar, Kullanıcı Kontrollerinin esnek mekanizması ile ortadan kalkıyor.
Ve İşte Kullanıcı Kontrolleri
Kullanıcı Kontrolleri (User Controls)
.aspx sayfalarında deklare edilip
kullanılmak üzere oluşturulan özel ASP.NET sayfalarıdır. Bir ASP.NET
sayfası kolaylıkla bir kullanıcı kontrolüne dönüştürülebilir. Çünkü tek
fark uzantıları ve varsayılan ön-işlemci yönergesidir.
- Bir web formu sayfası .aspx uzantısıyla, bir kullanıcı kontrolü .ascx uzantısıyla saklanır.
- Bir web formundaki Page ön-işlemci yönergesi, kullanıcı kontollerinde Control olarak kullanılır.
Şimdi basit bir örnekle kullanıcı kontrolleri dünyasına
girelim. Diğer sayfalarda kullanacağımızı varsaydığımız bir menu
kontrolü yapacağız. Kontrolü
menu.ascx adında bir dosya olarak kaydediyoruz.
| menu.ascx | |
|
<a href="sayfa1.aspx">Sayfa1</a> |
<a href="sayfa2.aspx">Sayfa2</a> | <a href="sayfa3.aspx">Sayfa3</a> |
|
Evet, bu kadar basit. Bu kontrolümüzde basitlik için sadece statik HTML içeriği kullandık. Şimdi bunu bir
.aspx sayfasına nasıl katacağımızı görelim:
| sayfa.aspx | |
|
<%@ Register TagPrefix="Sitemiz" TagName="IlkKontrolumuz" Src="menu.ascx" %>
<html> |
|
Kullanıcı kontrolünü sayfamızda kullanabilmek için ilk satırda,
Register ön-işlemci yönergesiyle kontrolün yolunu ve sayfada diğer etiketlerden ayrılmasını sağlayan
TagPrefix ve
TagName özelliklerini belirtiyoruz.
- Src özelliğinde .ascx uzantılı kullanıcı kontrol dosyasının bağıl veya kesin yolunu yazıyoruz.
- TagPrefix ve TagName
özelliği kontrolümüz için ayırıcı bir etiket tanımlamamızı sağlıyor.
Kontrolümüz sayfa içerisinde deklare ederken etiket isminde bu iki
özelliği ( TagPrefix:TagName ) kullanıyoruz. TagPrefix kontrol
için bir ad uzayı (namespace) oluşturmamızı sağlıyor. Bu önek, farklı
kontrolleri farklı uzaylar içerisinde aynı TagName özelliği ile
tanımlamamızı mümkün kılıyor. Unutmamak gerek ki, TagPrefix:TagName
ikilisi, bir sayfada sadece bir kontrol için kayıt edilebilir. İkinci
bir kontrol için aynı ikiliyi kayıt etmeye çalışırsanız, Parser Error
alırsınız.
Kontrolümüzü kayıt etmek, ilk adımdı. Kayıt edilmiş
kontrolümüzden bir örneği sayfa içerisine yerleştirmek için aşağıdaki
bildirimi kullandık:
|
<Sitemiz:IlkKontrolumuz ID="ilkKontrol" Runat="Server"/>
|
- Etiket tanımında, yukarıda kayıt ederken belirttiğimiz TagPrefix:TagName ikilisini kullandığımıza dikkat edin.
- ID niteliğini kullanmayabilirsiniz. Ancak programatik olarak erişebilmek için belirtmelisiniz.
- Runat="Server" ise sihirli bir ifade. Tüm sunu taraflı
kontrollerde olmak zorunda. Bu özelliği belirtmezseniz, ASP.NET, bu
etikete statik HTML muamelesi yapacaktır.
Yukarıda ilk kullanıcı kontrolümüzü oluşturduk. Ama farkındaysanız, aynı işi
Include yönergesi ile yapabilirdik.
Çünkü hiç bir parametreye göre şekillenmeyen, sadece statik HTML metni
içeren bir kontrol yazdık. Ancak şimdi dışarıdan özelliklerine
erişebileceğimiz bir kontrol yazacağız. Herşeyden önce, bir kullanıcı
kontrolünün de özel bir ASP.NET sayfası olduğunu unutmamalıyız. Aynı
şekilde sunucu taraflı kod bloğu oluşturup, aynı şekilde fonksiyonlar,
özellikler ve sınıflar tanımlayabiliriz.
| kontrol2.ascx | |
|
<%@ Control Language="VB" %>
<Script Runat="Server"> Public Metin As String = "Varsayılan Metin" Public ArkaPlanRengi As String = "#33CCFF" Public FontBoyutu As String = "15" </Script> <div Style="Background-Color: <%= ArkaPlanRengi %>; Font-Size: <%= FontBoyutu %>px"><%= Metin %></div> |
|
kontrol2.ascx, üç tane
Public alan tanımlıyoruz. Kontrolü
içereceğimiz sayfadan bu özelliklere erişebilmemiz için onları Public
erişimli kılmalıyız. Bu özellikleri kullanarak aşağıda deklare
ettiğimiz
Div etiketinin style özelliğini ve göstereceği metni belirleyeceğiz. Ayrıca değişkenlere ilk değerler verildiğine de dikkat edin.
Şimdi bu kontrolü kullanan bir istemci sayfa yazalım. Kontrolümüzü
sayfa içerisinde iki kere kullanacağız. İlkinde hiç değer atamadan,
ikincisinde ise üç özelliğe de değer atayarak...
| sayfa2.aspx | |
|
<%@ Register TagPrefix="Sitemiz" TagName="Kontrol2" Src="kontrol2.ascx" %>
<html> <title>.</title> <body> <Sitemiz:Kontrol2 ID="kontrol1" Runat="Server"/> <br> <Sitemiz:Kontrol2 ArkaPlanRengi="yellow" FontBoyutu="19" Metin="Yeni Metin" ID="kontrol2" Runat="Server"/> </body> </html> |
|
Kullanıcı kontrolünün özelliklerine, onları tanımladığımız
etiketin nitelikleriymiş gibi ulaşabildiğimizi görüyorsunuz. Ancak bir
alternatif yol daha var: Programatik olarak ulaşmak. Yukarıdaki sayfayı yeniden yazalım:
| sayfa2.aspx | |
|
<%@ Register TagPrefix="Sitemiz" TagName="Kontrol2" Src="kontrol2.ascx" %>
<Script Runat="Server"> Sub Page_Load (s As Object, E As EventArgs) kontrol2.ArkaPlanRengi = "yellow" kontrol2.FontBoyutu = "19" kontrol2.Metin = "Yeni Metin" End Sub </Script> <html> <title>.</title> <body> <Sitemiz:Kontrol2 ID="kontrol1" Runat="Server"/> <br> <Sitemiz:Kontrol2 ID="kontrol2" Runat="Server"/> </body> </html> |
|
Yukarıdaki kodla da aynı sonucu elde edeceğiz. Burdaki fark, kontrole
özelliklerinin deklaratif olarak bildirilmesi yerine, sayfanın kod
bloğunda programatik olarak belirlenmesi. Kontrolü deklare ederken
verdiğimiz
ID özelliğini, ona kod bloğundan ulaşmak için nesne adı olarak kullandığımıza da dikkat edin.
Son olarak da bir kullanıcı kontrolünü çalışma zamanında (runtime)
nasıl ekleyebileceğimizi görelim. Aşağıdaki sayfamız, yine
kontrol2.ascx i kullanacak. Ama kontrolün sayfaya dahil edilmesi kod
bloğunda, LoadControl() metodu ile gerçekleşiyor. Parametre olarak
.ascx dosyanın yolunu veriyoruz. Kontrolü sayfada istediğimiz noktaya
yerleştirebilmek için bir yer tutucu kontrol kullanıyoruz.
| sayfa3.aspx | |
|
<Script Runat="Server">
Sub Page_Load (s As Object, E As EventArgs) Dim uCtrl As UserControl uCtrl= LoadControl( "kontrol2.ascx" ) YerTutucu.Controls.Add( uCtrl ) End Sub </Script> <html> <title>.</title> <body> <asp:PlaceHolder ID="YerTutucu" Runat="Server" /> </body> </html> |
|
Ve görüntü:
Bitirirken
Kullanıcı kontrolleri, ASP.NET'in getirdiği, kolay ve esnek kullanımı
ile göz dolduran bir özellik. Çok sık kullanılacak parçaları bir kez
yazarak tüm sayfalara, bir kontrol deklarasyonu basitliğinde dahil
edebilmenizi sağlıyor. Ve eskide kalan Include yönergesiyle
karşılaştırılamayacak ölçüde güçlü yetenekler sunuyor. En önemli
ayrıntılardan biri de, .ascx uzantılı kullanıcı kontrolleri
tarayıcılardan yolu yazılarak görüntülenemiyor. Yani bir web sayfası
olarak değil, sadece diğer ASP.NET sayfalarına ve kontrollere katılma
izni olan akıllı bir "parça" olarak görev yapıyor.
Bu yazı, iş görür mü?
